Argumenten tegen maatschappelijk verantwoord ondernemen

Als de argumenten tegen een maatschappelijk verantwoorde aanpak algemeen geaccepteerd waren zou niemand over MVO praten omdat iedereen er mee bezig was. Diegenen onder ons die hun tijd besteden aan het promoten van MVO zouden er goed aan doen om enige tijd te besteden aan de tegenargumenten, en denken over een juiste reactie hierop. Laat het mij weten als er sterkere argumenten zijn dan u aantreft in dit gedeelte – of krachtigere cases die het tegendeel bewijzen.

Bedrijven zijn het eigendom van aandeelhouders – ieder bedrag dat wordt besteed aan zogenaamd maatschappelijk verantwoord ondernemen is feitelijk diefstal van de aandeelhouders, die immers voor zichzelf kunnen bepalen wat zij aan goede doelen willen geven.

Dit is het geluid van de laisserfaire uit de jaren rond 1980, die echter vandaag de dag nog sterk doorklinken in de woorden van voorstanders zoals Elaine Sternberg. Sternberg stelt dat de mensenrechten door MVO worden geschonden en dat de stakeholderaanpak, met betrekking tot management, aandeelhouders berooft van hun eigendomsrechten. Zij stelt dat de doelstellingen die gezocht worden door conventionele uitgangspunten van maatschappelijke verantwoordelijkheid absurd zijn. Niet alle aspecten van MVO dragen hier echter aan bij. Sternberg stelt dat ordinaire degelijkheid, eerlijkheid en fairness zouden moeten verwacht van ieder bedrijf.

Reactie: in eerste instantie is deze case sterk verbonden met het model waarin maatschappelijke verantwoordelijkheid getoond door bedrijven zich uit als filantropie. Het uitgangspunt is dat, door middel van MVO, bedrijven eenvoudigweg geld weggeven dat eigenlijk aan andere mensen toebehoord. Als MVO wordt gezien als een proces waarin het bedrijf haar relaties met diverse invloedrijke stakeholders die een serieuze invloed op haar license to operate hebben managed wordt de business case direct zichtbaar. MVO draait om het opbouwen van relaties met klanten, om het aantrekken en behouden van getalenteerde mensen, om het beheersen van risico en om het borgen van de reputatie.

De marktwaarde van een bedrijf overstijgt vaak ruim de tastbare waarde van een bedrijf. Coca Cola bijvoorbeeld bestaat voor 96% uit ontastbaarheden – een groot deel hiervan ligt in de reputatie van het bedrijf. Alleen een idioot zou risico’s nemen met een bedrijfsreputatie als het zo’n groot deel vertegenwoordigd van de waarde van de aandelen.

Zelfs als aandeelhouders binnen de organisatie alle rechten toekomen, zou men nog altijd verwachten dat er waardering is voor het balancerende effect van verantwoordelijkheid voor ondernomen acties genomen door bedrijven die zij vaak vluchtig bezitten. Aangezien de meeste aandeelhouders zich volledig onbewust zijn van dergelijke verantwoordelijkheid, moet het wel het management zijn – het denkende brein van de organisatie – dat hiervoor de verantwoordelijkheid neemt.

De vooraanstaande bedrijven die hun maatschappelijke activiteiten rapporteren zijn hopeloze gevallen – de meest effectieve managers verspillen hun tijd niet aan dat gedoe.

Werp eens een blik op het recente “Meest gewaardeerde bedrijven” onderzoek van de Financial Times. Wie zijn de meest gerespecteerde bedrijven en managers van het huidige moment? Vrij voorspelbaar zijn het Jack Welsch en General Electric en Bill Gates en Microsoft. Geen van beide heeft zijn huidige positie behaald door braaf gedrag. Welch wordt nog steeds herinnerd voor de brute ontslaggolven waar hij zijn bedrijf door heeft geleid, en voor de milieuvervuilingsincidenten en rechtszaken. Microsoft heeft een van de meest prominente cases van pesterig monopolistisch gedrag vertoond en Gates is in staat geweest om de financiële status te bereiken waarin hij enorme bedragen weg kan geven door een nietsontziende zakenman te zijn. Bewijst dat niet dat ‘echte mannen MVO niet nodig hebben’?!

Reactie: de kracht van dit argument valt niet te ontkennen. We leven niet in Disney World waar heiligheid altijd wordt gewaardeerd, en dat is een feit. Desalniettemin, het plaatje is niet zo simpel als het in bovenstaande argument wordt geschetst.

In eerste instantie opereren heel weinig bedrijven in een zwart-wit context, waar zij of volledig heilig of volledig zonder scrupules zijn. Er zijn veel aspecten in de manier waarop Jack Welch General Electric heeft gereconstrueerd die gewaardeerd worden vanwege hun herkenbaarheid door voorstanders van maatschappelijke verantwoordelijkheid – in het bijzonder in het empoweren van medewerkers. Welch heeft getuigd dat hij ervan overtuigd is dat de tijd voorbij is waarin het maken van winst en het betalen van belasting alles was waar een bedrijf zich druk om moest maken.

Verder zijn vele van de meest vooruitstrevende bedrijven op het gebied van maatschappelijke verantwoordelijkheid ook succesvol. Dezelfde ‘meest gerespecteerde’ onderzoeksresultaten noemen ook IBM en Motorola – bedrijven die sterk verbonden zijn met de ontwikkeling van MVO. Coca Cola heeft haar plaats juist ten dele te danken aan het sociaal maatschappelijke profiel. Sir John Browne van BP is alom gerespecteerd als degene die BP in een machtige positie heeft gemanoeuvreerd als een van de leidende bedrijven in de wereld – weinigen hebben meer gedaan dan BP om opkomende issues die fundamenteel de continuïteit van het bedrijf bedreigen op waarde te schatten. Bedrijven als Johnson & Johnson (ook in de Meest Gerespecteerde lijst) hebben potentiële crisissen overleefd juist omdat zij voor een snelle en principiële benadering hebben gekozen op het moment dat het telde.

Ons bedrijf is veel te druk met overleven in deze moeilijke tijden. We kunnen onze blik niet laten verslappen – we moeten focussen op onze kernprocessen.

Het is allemaal prima voor de multinationals met grote hoeveelheden middelen tot hun beschikking. Voor die bedrijven die vechten om te overleven is het een heel ander verhaal. Je kan niet zomaar geld uitgeven voor niet cruciale grillen terwijl je mensen moet ontslaan en de moraal tot onder het vriespunt is gedaald. Een beetje vrijwilligerswerk door medewerkers maakt geen verschil als hun instelling ten opzichte van de manier waarop het bedrijf gemanaged wordt cynisch en negatief is.

Reactie: het managen van maatschappelijke verantwoordelijkheid is gelijk aan ieder ander aspect van het bedrijf dat gemanaged moet worden. Je kunt het goed en fout doen. Als het proces van het managen van maatschappelijke verantwoordelijkheid er toe leidt dat de blik verslapt en de focus op de kernprocessen verdwijnt, dan is het probleem niet dat je het doet, maar dat je het verkeerd doet. Goed gemanaged MVO ondersteunt de bedrijfsdoelstellingen, bouwt relaties met belangrijke stakeholders wiens mening het meest van belang is in de zware tijden, en dient kosten te verminderen en effectiviteit te optimaliseren.

Als je mij niet gelooft, vraag jezelf dan of de volgende uitspraken logisch klinken:

• Het zijn moeilijke tijden, daarom is het in mijn belang om meer te vervuilen en meer risico te lopen om vervolgd en beboet te worden, laat staan dat ik de aandacht trek van milieugroeperingen.
• Het zijn moeilijke tijden, daarom kan ik het mij veroorloven om mijn meest getalenteerde mensen (huidige en toekomstige) te laten gaan door barrières op te werpen gebaseerd op ras, geslacht of seksuele geaardheid. En het maakt niet uit als ik voor de rechter wordt gedaagd omdat ik mij als een slechte werkgever heb gedragen.
• Het zijn moeilijke tijden, daarom moet ik veranderende waarden ten aanzien van maatschappelijk verantwoorde producten en diensten van mijn klantenkring negeren. Ik kan gewoon doorgaan zoals ik bezig was.
• Het zijn moeilijke tijden, dus ik kan het feit negeren dat de plaatselijke gemeenschappen rondom mijn fabriek trieste leefomgevingen zijn met slechte scholen, hetgeen inhoud dat mijn beste medewerkers er niet zullen willen wonen en onze toekomstige medewerkers additionele training nodig zullen hebben op het gebied van primaire vaardigheden zoals lezen en schrijven. Vaardigheden die zij eigenlijk op school hadden moeten leren. Ons bedrijf kan een eiland van overvloed zijn in een zee van gebrek.

Het is de verantwoordelijkheid van de politici om zich met deze zaken bezig te houden. Het is niet aan ons om betrokken te raken.

Het bedrijfsleven ontrok zichzelf in het verleden aan moraliteit en publiek beleid. We zullen doen wat we mogen doen. We verwachten van overheden het juridische raamwerk dat aangeeft wat de maatschappij accepteert. Het is immers zinloos om bijvoorbeeld toe te staan dat roken legaal is – en er zelfs flinke accijnsinkomsten aan over te houden – om vervolgens te doen alsof de tabaksindustrie fout bezig is. Als je het zo verschrikkelijk vind, moet je het illegaal maken. Zo niet, laat ons dan verdergaan met het voldoen aan de vraag die er is van volwassen die voor zichzelf kunnen kiezen.

Reactie: Gedeeltelijk is dit correct – al wordt het in toenemende mate moeilijker om vol te houden. Als je je beseft dat van alle instituties die momenteel machtiger worden in de wereld, de multinationale bedrijven en de non-gouvernmentele organisaties momenteel de wereldwijde spelers zijn. De instituties die macht en invloed verliezen zijn diegenen die verbonden zijn aan de (juridische) grenzen van een natie – overheden voorop. Het is dan ook verleidelijk om naar multinationals te kijken om de leiding te nemen in het creëren van oplossingen voor wereldwijde problemen waar overheden incompetent lijken om gezamenlijke oplossingen te vinden. De belangen van Unilever in duurzame visserijen schieten te binnen. Er is echter een sterke case die stelt dat de democratische tekortkomingen van een dergelijk proces te belangrijk zijn om te negeren. Aan wie zijn de multinationals verantwoording schuldig?

Buiten deze ‘macro’ schaal houdt het argument stand. Veel bedrijven besteden aanzienlijke hoeveelheden geld en tijd in pogingen om het formeren van voor hen relevant publiek beleid te beïnvloeden. En aangezien dit relevante bereik erg veel terreinen kan omvatten – van internationale klimaatverdragen tot nationaal gezondheidsbeleid (zoals rookbeleid) of transportbeleid – is het feit dat bedrijfslobby’s aantonen dat bedrijven een hierbij een rol vervullen duidelijk, of we dit nu leuk vinden of niet. En als deze lobby inhoud dat wetten worden geblokkeerd die een sociaal karakter hebben, met als doel het continueren van korte termijn winst, bevind het bedrijf zich op zeer glad ijs.

Als MVO niets anders is dan de wet gehoorzamen en belasting betalen, dan is bovenstaand argument misschien valide. Als het gaat om het managen van de vraag en verwachting van opiniebepalers, klanten, aandeelhouders, plaatselijke gemeenschappen, overheden en milieugroeperingen – als het gaat om het beheersen van risico en reputatie en het investeren in gemeenschapsmiddelen waar je op termijn van afhankelijk bent – dan is het argument nonsens.

Ik heb hier geen tijd voor. Ik moet er op uit en meer verkopen om onze winstdoelstelling te realiseren.

Reactie: Ik heb met vele zakenmensen gesproken over ecologisch presteren en het is mij altijd opgevallen hoe moeizaam afvalbeperking te verkopen was aan managers die kosten moesten besparen. Studie na studie na studie heeft aangetoond dat vrijwel iedere bedrijfstak die is te verzinnen 1% van haar omzet direct om kan zetten in winst na de eerste poging om afval te minimaliseren. Dat is geen klein bedrag. En toch is er op uit gaan en meer producten verkopen op de een of andere manier aantrekkelijker voor managers dan het behalen van meer winst door minder te verspillen. Het zal lang duren en een verschuiving van fundamentele attitudes ten aanzien van zakendoen vereisen voordat dit zal veranderen. Blijf in de tussentijd kijken naar de bewijzen.

Bedrijven trekken het zich niet echt aan – ze zijn er alleen maar op uit om de armen en het milieu te gebruiken om hun obscene winsten te kunnen behalen.

Bedrijven hebben het nodige om uit te leggen, maar ik herken simpelweg niet de cynische karikatuur van topmanagers die veel mensen die ik momenteel spreek schetsen. Het is een feit dat als je geïnteresseerd bent in de werkelijke oplossingen voor wereldwijde armoede of het verslechterende milieu, je een bepaalde visie moet hebben ten aanzien van hoe te oplossingen te komen. Ik heb nog niet de visie gezien die door de antikapitalistische beweging wordt omschreven als hoe die problemen worden opgelost door ‘ons’ waardoor ‘zij’, het grote bedrijfsleven, wordt verslagen. “No logo” bied het niet. En daar waar de groenen uiteindelijk aan de macht zijn gekomen – zoals in Duitsland – hebben zij zichzelf aan de verkeerde kant van de protesten getroffen.

De oplossingen voor deze gebruikelijke problemen zullen gebruikelijk zijn of er zullen geen oplossingen zijn. Houd ten allen tijde rekening met diegenen die de meeste macht hebben. Maar erken MVO als een zakelijk raamwerk dat de gebruikelijke oplossing van het creëren van rijkdom alsof mensen en het milieu er toe doen, mogelijk maakt.

Mallen Baker

Dit gedeelte bevat enkele essentiële pagina’s van de mallenbaker.net website vriendelijk vertaald naar het Nederlands door Jeroen Hoff. Onze verontschuldigingen dat wij vragen gesteld in het Nederlands niet kunnen beantwoorden. Bedankt voor uw interesse.

MVO – Wat betekent het?

Het Global Reporting Initiative (GRI)

In the news

Indonesia: Nike supplier to pay $1m unpaid overtime to workers

Netherlands: Walmart blacklisted by major pension fund

UK: Warning that lean business models present huge national risk

France: EDF fined for illegal spying on anti-nuclear campaign

... more news stories

To make any comments / suggestions re. this site, please contact mallen@mallenbaker.net
Site last updated on 18th January 2012